Pracuję jako pielęgniarka, kiedyś w klinice AIDS — jeszcze przed erą leków antyretrowirusowych. Wtedy większość pacjentów umierała. Dziś, przynajmniej w krajach rozwiniętych, HIV to przewlekła choroba, którą można kontrolować.
Gdzieś w głębinach oceanu pływają rekiny, które żyły już w roku 1550 — niektóre gatunki są bardzo długowieczne.
Jednym z najbardziej zaskakujących faktów jest tlen. Wolny tlen w atmosferze Ziemi występuje tylko dlatego, że żywe organizmy ciągle go produkują — bez fotosyntezy stopniowo zniknąłby w reakcjach z skałami, gazami wulkanicznymi i materią organiczną. Kiedy mikroby zaczęły wytwarzać tlen, doszło do „wielkiego utlenienia” — atmosferyczna zmiana, która zabiła wiele ówczesnych form życia, a równocześnie przygotowała grunt dla kolejnej ewolucji. Ozon też powstał dzięki tlenowi i chroni powierzchnię przed promieniowaniem UV — brak tlenu oznaczałby więcej raka skóry i inne zagrożenia. Dlatego wykrycie stabilnej, bogatej w tlen atmosfery na odległej planecie może być silnym sygnałem, że tam działa życie.
Grizzly potrafi biegać niemal tak szybko jak przeciętny koń.
Wszystko, co dowiadujemy się o dziobie kaczym, jest zdumiewające. Składają się tu: dziwaczny wygląd, skład genetyczny, elekroreceptory (rzadkie u ssaków), aż po niecodzienny układ chromosomów — mają aż dziesięć chromosomów płciowych i brak klasycznego genu SRY decydującego o płci. Do tego policzkowe kieszonki jak u chomika i ogon służący do przenoszenia materiału gniazdowego.
Naukowcy odkryli obłok w kosmosie zawierający związki chemiczne podobne do tych w alkoholu etylowym — mówiąc w skrócie: w kosmosie istnieje „obłok alkoholu”.
Odkrycie Wielkiego Przyciągającego (Great Attractor) — ogromnej anomalii grawitacyjnej, która przyciąga lokalne struktury, w tym Drogę Mleczną, z prędkościami rzędu setek kilometrów na sekundę. Nie wiemy dokładnie, czym jest, bo leży za „strefą unikania” naszej galaktyki, ale jego masa szacowana jest na ogromne wartości.
Eksperymenty na „mózgach rozłączonych” (split-brain). U pacjentów, którym przecięto ciało modzelowate, lewa i prawa półkula nie mogły się komunikować. Badania pokazały, że każda półkula może mieć oddzielne doświadczenia i przekonania — na przykład przedmiot widziany tylko lewemu polu widzenia mógł być wskazany przez lewą rękę, choć pacjent nie potrafił go nazwać. W jednym eksperymencie polecenie pokazywane prawej półkuli powodowało, że pacjent wykonywał polecenie, a mówiąca lewa półkula wymyślała racjonalne wyjaśnienie zachowania, którego nie widziała — co pokazuje, że mózg potrafi konstruować wiarygodne, lecz zmyślone powody własnych działań.
Istnieje gatunek salamandry, który broni się, wyciągając żebra przez boki ciała jak kolce.
Ukąszenie niektórych kleszczy może wywołać u ludzi alergię na mięso — reakcję na cukier alfa-gal przenoszony przez kleszcza, która powoduje późne reakcje alergiczne po spożyciu produktów mięsnych.
Krewetkopodobne homary (lobstery) wykazują zjawisko zwane praktycznie „biologiczną nieśmiertelnością” — ich komórki starzeją się wolniej dzięki aktywności telomerazy. W praktyce umierają z powodu wyczerpania, chorób, drapieżników lub problemów z linieniem.
Mrówki mierzą odległość, licząc kroki. Udowodniono to, zakładając niektórym osobnikom miniaturowe „kozaczki” — przez to przeszły dalej niż powinny, co wskazywało, że polegają na liczbie kroków jako wskaźniku dystansu.
Osoby niewidome od urodzenia praktycznie nie zapadają na schizofrenię — to zjawisko opisane w literaturze neuropsychiatrycznej. Ważne: chodzi o osoby urodzone niewidome; celowe oślepianie nikogo nie chroni.
Ogrom przestrzeni kosmicznej i fakt, że wszechświat się rozszerza — pytanie „w co?” potrafi kompletnie zdekonstruować intuicję; to jedno z najbardziej niewiarygodnych uczuć wobec skali rzeczywistości.
MRI — rezonans magnetyczny. Technologia polegająca na wykorzystaniu potężnego magnesu i fal radiowych do manipulacji spinami atomów, a potem przetworzeniu tego na obrazy 3D mózgu i ciała — brzmi jak magia, a działa.
Roślina „kameleon” — Boquila trifoliolata — potrafi naśladować kształt, wielkość i kolor liści roślin, na których się pnie, nawet sztucznych plastikowych roślin, mimo braku zrozumiałych chemicznych czy genetycznych sygnałów do kopiowania.
Różne zwierzęta postrzegają upływ czasu w różnym tempie — mniejsze zwierzęta z szybszym metabolizmem często doświadczają „wolniejszego” subiektywnego upływu czasu.
Kiedyś populacja ludzka niemal wyginęła — w pewnym momencie liczyła mniej niż kilkaset do około tysiąca osobników, co mogło mocno wpłynąć na genetyczną historię naszego gatunku.
Dializa otrzewnowa — metoda zastępcza dla pracy nerki, polegająca na wprowadzeniu płynu do jamy brzusznej, który przez dzień oczyszcza krew, a następnie jest usuwany. Działa zadziwiająco skutecznie jako alternatywa dla klasycznej hemodializy.
Splątanie kwantowe i cała mechanika kwantowa — to obszary, w których intuicja zawodzi i gdzie podstawowe zjawiska wydają się sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem.
Podboje Czyngis-chana doprowadziły do tak dużego spadku zaludnienia na pewnych obszarach, że przez kilkadziesiąt lat emisje dwutlenku węgla znacząco się obniżyły — historia potrafi mieć zaskakające skutki klimatyczne.
Prędkość światła i prędkość oddziaływań grawitacyjnych są porównywalne. Gdyby Słońce zniknęło nagle, Ziemia kontynuowałaby orbitę jeszcze przez około osiem minut — dokładnie tyle, ile trwa dotarcie do nas światła ze Słońca.
Priony — białka, które mogą źle się złożyć i zmienić konformację sąsiednich białek, wywołując kaskadę nieprawidłowego fałdowania. To zupełnie inny mechanizm choroby niż typowe infekcje wirusowe czy bakteryjne.
Podobno osoby głuche od urodzenia (ale nie nieme) wydają inne dźwięki podczas kichania niż osoby słyszące — sugeruje to, że dźwięk kichnięcia jest częściowo nabyty i zależy od wzorców słuchowych.
Wybuch gamma (gamma-ray burst) ma potencjał do wyzerowania życia na planecie — jeśli potężny rozbłysk skierowany byłby w naszą stronę, zniszczenia mogłyby nastąpić bez ostrzeżenia.
Rekiny istnieją dłużej niż drzewa — ich linie ewolucyjne są starsze niż większość współczesnych drzew.
Eksperyment z dwoma szczelinami (double-slit) potrafi zburzyć intuicję: cząstki wykazują zachowanie falowe i korpuskularne w zależności od sposobu obserwacji — to jeden z najbardziej zadziwiających dowodów natury kwantowej.
Znaczna część ludzi nie ma wewnętrznego monologu — wiele osób nie doświadcza ciągłego narracyjnego głosu w głowie, co jest dla innych trudne do wyobrażenia.
W ewolucji zdarza się zjawisko konwergentne, w którym ten sam skomplikowany motyw ewoluuje niezależnie wielokrotnie — u jednego ptaka zaobserwowano takie „ponowne” ewolucyjne wydarzenie dwukrotnie w różnych okresach.
Ludzie są wyjątkowo przystosowani do długodystansowego biegania — w biegach wytrzymałościowych przewyższamy większość innych gatunków dzięki kombinacji anatomii i termoregulacji.
Nie tylko mleczne i stałe zęby — istnieje trzeci zestaw zawiązków zębów, który zwykle nie rozwija się. W Japonii trwają próby terapii mających przywrócić wzrost zębów u dorosłych — brzmi jak science fiction, ale to rzeczywista gałąź badań.
Mózg za każdym razem, gdy odtwarza wspomnienie, je nieco przepisuje — nasze najpewniejsze wspomnienia mogą z czasem zmieniać się i zniekształcać.
Wulkaniczne ślimaki potrafią mieć muszle zawierające metaliczne związki — natura potrafi tworzyć zaskakujące rozwiązania materiałowe.
We Francenvillian Formation w Gabonie znaleziono spiralne odciski sprzed około 2 miliardów lat. Są one albo mineralnymi konkrecjami, albo — co bardziej sensacyjne — pozostałościami niezwykłych, wczesnych form życia wielokomórkowego, które mogły rozwinąć się lokalnie dzięki specyficznym warunkom geochemicznym i potem wyginąć.
Zapach świeżo skoszonej trawy to tak naprawdę sygnał chemiczny — rośliny uwalniają lotne związki w odpowiedzi na uszkodzenia, co może działać jako forma „alarmu” lub sygnał ostrzegawczy.
Jeśli przybliżylibyśmy się aż do długości Plancka i próbowali jeszcze bardziej — energia wymagana do dalszego zagęszczenia przestrzeni doprowadziłaby lokalnie do powstania osobliwości, czyli czarnej dziury.
Uderzenie modliszki morskiej (mantis shrimp) działa jak pocisk — siła, prędkość i towarzysząca kawitacja powodują ekstremalne efekty: ogromne przyspieszenia, fale uderzeniowe i lokalne temperatury bardzo wysokie w ułamku sekundy.
Haplodiploidia — osobliwy sposób determinacji płci u błonkówek (mrówki, pszczoły, osy). Z zapłodnionego jajka rozwija się samica, z niezapłodnionego samiec. Ta mechanika sprzyja altruistycznym układom społecznym, bo genetyczne korzyści opieki nad siostrami mogą przewyższać korzyści z rozmnażania własnego potomstwa.
W twoim ciele jest więcej komórek bakteryjnych niż własnych komórek człowieka — mikrobiom stanowi ogromną i niezbędną część naszej biologii.
Transmisja sygnału bez przewodów — przesyłanie informacji radiowo i bezprzewodowo brzmi dziś jak magia, ale to inżynieria oparta na fizyce fal elektromagnetycznych.
Karazinizacja (carcinization): ewolucja wielokrotnie doprowadziła rozmaite skorupiaki do kształtu „kraba” — ten schemat morfologiczny okazuje się niezwykle korzystny i pojawia się konwergentnie.
Grzyby nie są ani roślinami, ani zwierzętami — ich królestwo jest odrębne, więc to, co jemy jako „grzyby”, to zupełnie inny rodzaj organizmów.
Prędkość światła w próżni jest stała dla wszystkich obserwatorów niezależnie od ich ruchu — to fundament teorii względności i często zaprzecza intuicji codziennego doświadczenia.
Jest grzyb, który dosłownie przejmuje mózg owada i kieruje jego ciałem na najwyższe punkty, aby lepiej rozsiać swoje zarodniki — naturalne „przejmowanie kontroli” w celu reprodukcji.
Im więcej zgłębiamy naturę rzeczywistości, tym bardziej staje się ona niepojęta — jakby wszechświat zostawiał nam wskazówki, ale nadal ukrywał sedno swojej budowy.
Gdyby wszystkie atomy z ludzi skurczyć do samych jąder atomowych, cała ludzkość zmieściłaby się w objętości porównywalnej do kostki cukru — atomy to głównie pusta przestrzeń.
Co roku ginie około 3 bilionów ryb — większość z powodu uduszenia po złowieniu, co jest bolesnym procesem trwającym nawet kilkadziesiąt minut. Dla porównania w historii żyło około 100 miliardów ludzi.
Planeta dziewiąta — hipotetyczne, masywne ciało Układu Słonecznego, które mogłoby wywierać wpływ na orbity obiektów w pasie Kuipera; jego istnienie nie jest jeszcze potwierdzone, ale analiza orbit sugeruje jego wpływ.
Kurczaki to żywe dinozaury — zdobywamy dowody filogenetyczne, że ptaki są bezpośrednimi potomkami grupy dinozaurów teropodów.
Przez nas cały czas przechodzą niezliczone, niemal niewyobrażalnie małe cząstki zwane neutrino. Jedyne sposoby wykrywania ich wymagają ogromnych, czułych detektorów — np. podziemnych zbiorników z wodą, w których obserwuje się rzadkie błyski światła po zderzeniu neutrina z cząstką wody. Czasem zdarza się, że neutrino zmienia bit w elektronice, co może powodować sporadyczne błędy obliczeniowe.
Syfonofory — kolonijne organizmy morskie, które wyglądają jak pojedyncze stworzenia, ale w rzeczywistości to złożone zespoły wyspecjalizowanych osobników. Głębia morska pełna jest organizmów, które brzmią jak z innego świata.
Okoł połowy ludzi nosi pasożyta Toxoplasma gondii, pochodzącego często od kotów. U myszy zmienia on zachowanie tak, że łatwiej padają ofiarą kotów. Wpływ na ludzkie zachowanie jest badany — są pewne korelacje, ale brak jednoznacznych dowodów przyczynowych.
W skali kosmicznej nasz wpływ jest praktycznie niezauważalny — w porównaniu z wiecznością i ogromem wszechświata jesteśmy krótkim, małym zjawiskiem, co bywa doświadczeniem demitologizującym naszą własną ważność.
Szczepionka przeciw wściekliźnie działa bardzo dobrze, ale ze względu na etykę i trudność w przeprowadzeniu kontrolowanych eksperymentów na ludziach, dokładne oszacowanie skuteczności w różnych warunkach opiera się na danych poeksperymentalnych i obserwacjach — zdajemy sobie sprawę, że działa, ale nie możemy testować tego w sposób, który byłby całkowicie idealny.
Do momentu, gdy szlak WNT1 jest wyciszany w późnym dzieciństwie, ludzkie ciało potrafi jeszcze odrastać końcówki palców. U gatunków regenerujących całe kończyny ten szlak pozostaje aktywny przez całe życie — badania nad jego modulacją mają nadzieję umożliwić lepszą regenerację u ludzi.
Oczy mają własne mechanizmy odpornościowe i w pewnych sytuacjach przeszczep oka mógłby zostać odrzucony — to przypomnienie, że nawet narządy o specyficznym statusie immunologicznym nie są całkowicie „poza” układem odpornościowym.
Na poziomie atomowym jesteśmy w większości pustą przestrzenią: atomy to jądro i chmura elektronowa — to interakcje pól energetycznych, które definiują materię.
W niektórych przypadkach leczenie ciężkich infekcji jelitowych polega na przeszczepie mikrobioty kałowej — medycznie kontrolowany transfer stolca od zdrowego dawcy do chorego może przywrócić prawidłowy mikrobiom i wyleczyć dotąd oporne zakażenia.
Zespół z Cambridge, badając atmosferę planety K2-18b, wykrył sygnały molekuł, które na Ziemi produkują tylko proste organizmy — to ekscytujący trop w poszukiwaniu życia pozaziemskiego.
Pracuję z komórkami nowotworowymi pochodzącymi od ludzi, którzy zmarli dekady temu — niektóre linie komórkowe da się zamrażać i rozmrażać w nieskończoność, wysyłać do laboratoriów na całym świecie i namnażać; nie są to możliwości, które obserwujemy w normalnych, zdrowych tkankach, chyba że wprowadzimy zmiany powodujące transformację nowotworową.
W 1921 roku szwajcarski psycholog Hermann Rorschach stworzył zestaw plam atramentowych i pytał pacjentów, co…
Istota dobrego mema to jego uniwersalność — ma działać przez skojarzenie. Internet udowodnił jednak, że…
Nikolaj Arndt — mistrz anamorfów na chodnikach Nikolaj Arndt to niemiecki artysta tworzący oszałamiające, trójwymiarowe…
Anakondy żyją w Amazonii. Niedźwiedzie polarne — na Arktyce. Tak działa natura, zwykle pasuje do…
Nie trzeba dyplomu z fizyki, żeby pamiętać o prawie powszechnego ciążenia Newtona — mimo to…
Jak właściciel, tak i pies... To przysłowie nigdy nie było tak trafne. Brytyjski fotograf Gerrard…
