Od zarania dziejów każde językowe środowisko tworzy własne zasady powstawania słów. Dzięki temu niektóre języki potrafią opisać rzeczy i uczucia tak precyzyjnie, że brak im odpowiednika w angielszczyźnie. Poniżej znajdziesz wybór ciekawych określeń z różnych języków — każde opisane i przybliżone po polsku.
Kuchisabishii
Japońskie kuchisabishii oznacza dosłownie „samotne usta” — kiedy nie jesteś głodny, ale i tak coś przegryzasz, bo usta się nudzą. To taki mały, przyjemny nawyk jedzeniowy, który trudno oddać jednym angielskim słowem.
Geborgenheit
Niemieckie geborgenheit to poczucie bezpieczeństwa, ciepła i opieki — jak przytulanie pod kocem podczas deszczu albo cisza w gronie ukochanych osób przy ogniu. „Coziness” to tylko namiastka tego stanu emocjonalnego.
Kolega i przyjaciel
W języku polskim rozróżnia się role w przyjaźni: „kolega” to towarzysz do wspólnej zabawy i spotkań, natomiast „przyjaciel” to ktoś, na kogo możesz liczyć w trudnych chwilach — niekoniecznie osoba, z którą spędzasz każdą wolną chwilę.
W wielu językach nowe, złożone wyrazy rodzą się przez łączenie krótszych elementów — stąd choćby słynna długa nazwa walijskiego miasteczka Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch. Czasem takie formy mają też nieoczekiwany efekt marketingowy.
Komorebi
Komorebi to japońskie określenie rozproszonego światła przebijającego się przez liście drzew — delikatny, niemal fotograficzny obraz, który trudno zamknąć w jednym angielskim wyrażeniu.
Backpfeifengesicht
Niemieckie backpfeifengesicht to ironiczne określenie twarzy, której aż chce się przyłożyć — „twarz zasługująca na policzek”. Brutalne, ale wymowne.
Chaw-Tamaw-Tey-Quat
Z języka Comanche: fraza brzmiąca jak „chaw-tamaw-tey-quat” oznacza grzeczny sposób na powiedzenie „skończyłem mówić”. W mowie potrafi zastąpić długie wyjaśnienia.
Styl życia społeczności przez wieki kształtuje ich słownictwo: stąd różnorodność określeń na ostre potrawy, długie rozmowy przy stole czy poczucie przytulności znane z duńskiego hygge. Niektóre takie słowa z czasem przenikają do innych języków i stają się międzynarodowe.
Kalsarikännit
Fińskie kalsarikännit to „pijacka przyjemność w bieliźnie” — celowe upijanie się w domu w samych majtkach, bez zamiaru wychodzenia i spotkań z innymi. Relaksujące, lecz jak wszystko, może wymknąć się spod kontroli.
Systerson, brorson, systerdotter, brorsdotter i inne
W skandynawskich językach istnieją szczegółowe nazwy rodzinne: rozróżnienie między wujkiem ze strony matki i ojca, czy bratankiem od siostry i od brata. W angielskim wszystkie te role często sprowadza się do jednego słowa.
Estrenar
Hiszpańskie estrenar to czasownik oznaczający użycie czegoś po raz pierwszy — pierwsze założenie ubrania, pierwsze uruchomienie nowego gadżetu. W polskim też mamy podobne wyrażenia, ale jedno słowo oddaje to pięknie i zwięźle.
Sztuczne języki, stworzone dla komunikacji lub literatury (jak esperanto czy języki Tolkiena), też czasem wprowadzają do mowy pojedyncze słowa, które zyskują popularność dzięki kulturze masowej.
Picante
Hiszpańskie picante opisuje smak capsaicyny — palący, pikantny efekt w ustach. Angielskie „spicy” lub „hot” nie zawsze oddaje ten konkretny doznaniowy niuans.
Te amo i te quiero
W hiszpańskim „te amo” wyraża głęboką, romantyczną miłość, a „te quiero” może oznaczać miłość w sensie przyjacielskim lub mniej intensywnym. W angielskim to jedno „I love you” obejmuje oba konteksty.
Skadeglädje
Szwedzkie (i niemieckie) określenie na uciechę z cudzego nieszczęścia — rodzaj chichotu czy zadowolenia, gdy komuś przytrafia się coś negatywnego.
Mimo globalnego trendu upraszczania języków, ciągle rodzą się nowe słowa. Przeglądaj dalej, zapamiętaj najładniejsze określenia i dorzuć własne przykłady — może za parę lat niektóre z nich wejdą do angielskiej codzienności.
Saudade
Portugalskie saudade to głęboka, nostalgiczna tęsknota — bardziej emocjonalna i złożona niż prosty odpowiednik „brakuje mi cię”.
Vukojebina
Chorwackie vukojebina opisuje miejsce kompletnie poza cywilizacją — dosłownie „tam, gdzie rzekomo mieszkają wilki” (sformułowanie wulgarne, ale bardzo obrazowe).
Sobremesa
Hiszpańska sobremesa to chwila po posiłku, kiedy siedzi się przy stole i rozmawia — często najprzyjemniejszy moment spotkania przy jedzeniu.
Tachiyomi
Japońskie tachiyomi opisuje sytuację stanie przy kiosku i czytanie gazet czy komiksów bez zamiaru płacenia — typowe, krótkie zajęcie, które wiele słów w innych językach wymagałoby objaśnić pełnym zdaniem.
We i We
Niektóre osoby proponują rozróżnienie dwóch „we”: takie, które oznacza „ja i ty” oraz takie, które oznacza „ja i moi kumple, bez ciebie”. W angielskim tej subtelności brakuje jednym słowem.
Różne nazwy krewnych po stronie matki i ojca
W niektórych językach istnieją odrębne nazwy dla krewnych ze strony matki i ze strony ojca oraz dla relacji z linii pochodzenia lub powinowactwa — w angielskim często są one zunifikowane.
Empalagoso
Hiszpańskie empalagoso opisuje coś przesłodzonego do tego stopnia, że robi się nieprzyjemne — słodycz, która odpycha.
Anna, Akka, Thambi, Thangachi
W języku tamilskim istnieją konkretne określenia na starszego brata, starszą siostrę, młodszego brata i młodszą siostrę (anna, akka, thambi, thangachi). W społeczeństwie te słowa bywają używane powszechnie jako formy zwracania się do innych osób niezależnie od stopnia pokrewieństwa.
Lagom
Szwedzkie lagom oznacza „w sam raz” — nie za dużo, nie za mało. Neutralne, praktyczne określenie równowagi, np. wody o lagom temperaturze.
Gigil i kilig
Filipińskie gigil to uczucie, gdy coś jest tak słodkie, że aż napawa chęcią ściskania (niemal „agresywny” zachwyt), a kilig opisuje dreszcz romantycznego podniecenia — motylki, gęsia skórka od ckliwości.
Outwith
Słowo ze Szkocji: outwith oznacza „poza granicami czegoś” — zbliżone do angielskiego outside, ale z nieco innym zabarwieniem znaczeniowym.
Jiànwài (見外)
Chińskie 見外 (jiànwài) opisuje sytuację, gdy dobry przyjaciel zachowuje się zbyt oficjalnie lub grzecznie — przypomnienie, że przyjaźń powinna być swobodna, bez nadmiernych formalności.
Dwa dni po jutrze
W niektórych językach istnieją słowa na „dzień po jutrze” i nawet na „dwa dni po jutrze” lub analogicznie „dwa dni przed wczoraj” — precyzja czasowa, której angielski zwykle nie wyróżnia jednym terminem.
Gatvol
Afrykanerskie gatvol to intensywne „mam dość” — emocjonalne i ekspresyjne stwierdzenie irytacji, którego tłumaczenie na łagodne słowa traci siłę.
Chez i podobne
Francuskie chez (jak w „chez moi”) ma szerokie zastosowania związane z miejscem i przynależnością. Inne krótkie partykuły w językach polinezyjskich czy angielskie get — uniwersalne, wielofunkcyjne słowo — pokazują, jak jedne formy potrafią zastąpić całe zestawy czasowników.
Pålegg
Norweskie pålegg oznacza wszystkie dodatki na kanapce: sery, wędliny, pasty czy kremy — czyli to, co kładziesz na pieczywo jako wkład/warstwę.
Voilà
Francuskie voilà — krótki, ekspresyjny okrzyk używany przy prezentacji, wskazaniu czegoś lub podsumowaniu: „oto, proszę bardzo”. Proste i eleganckie.
Ohrwurm
Niemieckie ohrwurm, dosł. „robak w uchu”, to melodia, która zapętla się w głowie i nie chce odejść — utwór ciągle wracający w myślach.
Jeśli spodobał ci się ten przegląd, dodaj własne przykłady słów, których brakuje w angielskim. Może niektóre z nich wkrótce staną się międzynarodowymi zapożyczeniami — bo praktyczność i piękno języka są najważniejsze.
