Ocean wciąż skrywa jedne z największych tajemnic na Ziemi — im głębiej, tym dziwniej. Daleko poniżej słońca rozciąga się świat pełen organizmów, które częściej wyglądają jak obcy niż jak znane nam zwierzęta.
Naukowcy z MBARI (Monterey Bay Aquarium Research Institute) od lat badają te ukryte rejony. Dzięki nowoczesnej technologii i robotom podwodnym zarejestrowali jedne z najdziwniejszych i najbardziej fascynujących stworzeń, jakie widziano w oceanie.
Przezroczyste organizmy stapiające się z mrokiem, świetliste stworzenia rozświetlające otchłań — te odkrycia pokazują, jak niewiele wiemy o życiu w głębinach. Wiele z tych zwierząt widuje się rzadko, a niektóre nadal są badane, by zrozumieć, jak radzą sobie w ekstremalnych warunkach.
Przygotowaliśmy 30 znakomitych zdjęć udostępnionych przez MBARI, które pokazują, jak dziwne i piękne potrafią być głębiny. Poznaj stworzenia, w które trudno uwierzyć!
Pierwsze spotkanie z tym niezwykłym ślimakiem morskim zbiło naukowców z tropu. Podczas nurkowania w pobliżu Monterey Bay na początku lat 2000. natknęli się na organizm z rozbudowanym kapturem z jednej strony, spłaszczonym ogonem z palczastymi wypustkami z drugiej i barwnymi narządami wewnętrznymi pośrodku. Mięśniowa stopa sugerowała, że może to być pływający ślimak, więc nadano mu roboczą nazwę „mystery mollusc”.
Dzięki zaawansowanej technologii podwodnej zgromadzono informacje z ponad 150 obserwacji oraz badań anatomicznych i genetycznych. To Bathydevius caudactylus — pierwszy poznany nagoskrzelny (nudibranch) żyjący w słupie wody na dużych głębokościach.
Większość nagoskrzelnych żyje przy dnie, tymczasem Bathydevius pływa powoli przez strefę „midnight” na głębokościach 1 000–4 000 m. Zamiast skrobaczki używanej przez inne ślimaki, ten gatunek chwyta zdobycz ogromnym kapturem, niczym mucha wenusowa, głównie skorupiaki. Potrafi też wytwarzać bioluminescencję i — jak zaobserwowano — odrzucać świecące palczaste wypustki jako odwrót uwagi dla drapieżników.
Choć najczęściej pływa w słupie wody, schodzi na dno, by się rozmnażać — podczas kilku obserwacji samice przytwierdzały się stopą do mulistego dna. Głębia to kluczowa część systemu klimatycznego i wiele odkryć MBARI pomaga budować podstawową wiedzę o zdrowiu oceanu i bioróżnorodności, co jest niezbędne do oceny wpływu zmian klimatu, zanieczyszczeń i planowanej eksploatacji surowców.
To niesymetryczne oko to w rzeczywistości świetne dopasowanie do życia w półmroku. Histioteuthis heteropsis ma jedno duże oko i jedno mniejsze — lewe, tubowe, patrzy w górę, wyłapując słabe światło z góry, często z żółtawą soczewką, która przenika luminescencyjne kamuflaże ofiar. Prawe oko patrzy w dół i wyłapuje błyski bioluminescencji nadchodzące z głębszych warstw.
W naturze czerwony kolor sprawdza się jako kamuflaż — w głębinach wygląda czarno. Malutkie fotofory wzdłuż ciała rozbijają sylwetkę przed drapieżnikami z dołu. Dzięki takim adaptacjom krabokształtne i inne ofiary rzadziej dostrzegają tę ‚truskawkową’ kałamarnicę.
Atolla sp. — królewskie meduzy strefy „midnight” mają długie, wydłużone macki, które mogą być wielokrotnie dłuższe niż średnica dzwonu i pomagają wyłapywać zdobycz. Ich krwistoczerwony kolor działa jak kamuflaż, a w razie zagrożenia wytwarzają spektakularne niebieskie wybuchy bioluminescencji, które zdezorientują napastnika i przyciągną jego większych wrogów — skuteczny alarm utrzymujący Atolla przy życiu.
Niedawne badania wykryły formy podobne do Atolla bez typowej długiej macki; jedną z nowych nazwano Atolla reynoldsi. To przypomnienie, że w strefie półmroku wciąż czekają niespodzianki.
Chaetopterus pugaporcinus to robak jak żaden inny — po raz pierwszy uchwycony w 2001 r., okazał się nowym gatunkiem włosogłówki, który dryfuje w wodach śródpelagialnych zamiast żyć przy dnie. Malutki, wielkości orzecha laskowego, jest trudny do zauważenia nawet na wysokiej rozdzielczości nagraniach, ale badania laboratoryjne ujawniły jego segmentację, puchaty środkowy odcinek pomagający pływalności oraz bioluminescencję i zielony, świecący śluz używany do łapania „morskiego śniegu”.
Robak wyrzuca mucynową sieć, chwytając opadające cząstki organiczne — dzięki temu pośrednio bierze udział w transporcie węgla w oceanie. Dotychczas obserwowany głównie przy wybrzeżu Kalifornii, podkreśla, ile jeszcze nie znamy o głębinowych ekosystemach.
Chauliodus macouni to szczękacz z wielkimi, igłowatymi zębami. Pływając w nocy ku powierzchni, by żerować, używa rozpierających się szczęk i długich przednich kłów, które tworzą „klatkę” uniemożliwiającą ucieczkę ofiary, dzięki czemu nawet szybkie ryby i krewetki są podatne na atak tego efektywnego drapieżnika.
W głębinach (rząd Lophiiformes) wędkarze polują przy pomocy zmodyfikowanego promienia grzbietowego — „wędki” zakończonej świecącym kulistym organem (esca), który zwabia rybki i skorupiaki. Niektóre gatunki mają mniejsze samce, które po znalezieniu samicy mogą się do niej trwale przytwierdzić jako pasożytniczy partnerzy.
Anglerfishes to wielka grupa — ponad 200 gatunków o różnych strategiach i siedliskach. MBARI wielokrotnie natrafiało na te ryby podczas wieloletnich wypraw, każda obserwacja odsłania nowe elementy ich zagadkowego życia i przypomina, jak wrażliwe są te organizmy wobec zmian środowiskowych, np. osiadania osadów po ewentualnym wydobyciu minerałów.
Solmissus spp. to jeden z najwyżej usytuowanych drapieżników żerujących na innych żelatynowych organizmach — od meduz po salpy. Pływa z mackami skierowanymi do przodu, zasadzając się na ofiary i zaskakując je koroną czułków, które zahaczają łup, a następnie zwijają go ku ustom.
Na czułkach znajdują się drobne komórki parzydełkowe, a Meduza potrafi wykorzystać stealth i aktywny połów, co czyni Solmissus jednym z najważniejszych drapieżników w otwartym słupie wody.
Ten sympatyczny głowonóg często przypomina spłaszczony, pomarańczowy naleśnik spoczywający na mule. Gdy się przestraszy, macha płetwami, pulsuje siecią ramion i wykorzystuje dyszę do szybkiej ucieczki — lub wszystkie te sposoby jednocześnie. MBARI i Monterey Bay Aquarium badają osobniki, które mogą reprezentować nowy, jeszcze nieopisany gatunek.
Vampyroteuthis to „wampir”, który w rzeczywistości jest zbieraczem morskiego detrytusu — „morskiego śniegu”. Ma cienkie lepkie ramiona zbierające opadające cząstki organiczne i dzięki temu odgrywa rolę w biologicznym pompie węglowej, pomagając transportować węgiel w głąb oceanu.
Żyje w strefie minimalnego tlenu, ma czerwony kolor chroniący przed widzeniem w głębinach, potrafi odwrócić się do wewnątrz eksponując kolczaste cirri, a gdy trzeba — wydziela bioluminescencyjny płyn odwracający uwagę drapieżników.
Graneledone sp. to przykład oddanej matki — samica składa jaja i przez lata czuwa nad gniazdem, myjąc je strumieniem wody z sifonu i chroniąc przed atakami. Jeden z zaobserwowanych osobników (G. pacifica) brodził przez około 4,5 roku — najdłuższy znany okres inkubacji u zwierząt. Matka zużywa rezerwy energetyczne i umiera po wykluciu młodych, które są dojrzałe i samodzielne.
Macropinna microstoma ma oczodoły przekształcone w przezroczystą „główkę” — oczy znajdują się za twarzą i patrzą ku górze. Naukowcy zaobserwowali, że ryba potrafi obracać oczy do przodu, np. by lepiej dojrzeć zdobycz, a także wykorzystywać pozycjonowanie pod parzydełkami syfonoforów, by kraść posiłki.
Swima sp. ma osiem worków z bioluminescencyjnym płynem tuż za głową. W razie zagrożenia uwalnia „bomby” wybuchające zielonym światłem, które rozpraszają drapieżnika, dając robakowi czas na ucieczkę — a następnie regeneruje utracone części.
Cystisoma spp. to kryształowe krewetkopodobne skorupiaki — niemal całkowicie przezroczyste dzięki mikroskopijnym włoskom i biofilmowi, który działa jak powłoka antyrefleksyjna. Mają olbrzymie oczy zajmujące dużą część ciała, co pomaga wykrywać przezroczyste ofiary. Żywią się m.in. fragmentami meduz i pełnią ważną rolę w ekosystemie midwater.
Anoplogaster cornuta wygląda groźnie, lecz to stosunkowo niewielki, skryty drapieżnik, polujący z ukrycia. Ma potężne zęby i wyraźną linię boczną czującą drobne ruchy w wodzie. MBARI spotyka go bardzo rzadko — średnio mniej niż raz na dwa lata.
Kałamarnice z rodziny Cranchiidae są często prawie przezroczyste — chromatofory przeważnie pozostają zamknięte, a fotofory maskują cień oczu i innych nieprzezroczystych części ciała. Niektóre wypełniają jamę ciała amoniakiem dla pływalności. W rodzinie tej znajdują się zarówno małe, jak i gigantyczne gatunki, w tym największe kałamarnice świata.
Colobonema sericeum to szybki i zwinny meduzowaty. Przy zagrożeniu potrafi gwałtownie skurczyć dzwon i „przyspieszyć” kilkukrotnie długość własnego ciała, opuszczając przy tym części mackowe jako odwrót uwagi. Ma stinging cells na mackach i imponującą zdolność do nagłego przemieszczania się, co czyni ją znakomitym uciekinierem strefy midwater.
Tomopteris spp. to pływające pierścienice z przezroczystym ciałem i fleszowymi parapodiami, które pracują razem z ruchem tułowia, by zapewnić szybkość i zwrotność. Niektóre gatunki mają czerwone wnętrza maskujące bioluminescencję zdobyczową; inne tocza się czy wyrzucają luminescencyjne płyny, żeby zmylić drapieżników. Badania nad ich lokomocją inspirują projekty robotów podwodnych.
Isidella i inne korale bambusowe tworzą rozległe „lasy” na stokach podwodnych gór. Choć wyglądają jak rośliny, są koloniami zwierząt: setki polipów wychwytują pokarm specjalnymi czułkami. Niektóre gatunki mają ochronne macki lub emitują bioluminescencję jako alarm. Te kolonie rosną bardzo powoli i mogą mieć setki lub tysiące lat, dlatego są wrażliwe na trały, zanieczyszczenie, eksploatację i zmiany klimatu.
Gonatidae — „armhook” to kałamarnice o hakowatych przystawkach na ramionach, służących do przytrzymania śliskiej ofiary. Mają bogatą paletę barw i zachowań; niektóre gatunki zajadają się nawet osobnikami własnego gatunku. Samice często noszą jajka w ramionach i po złożeniu jaj żyją z rezerw tłuszczu, poświęcając życie, by młode miały większe szanse.
Tiburonia granrojo — ogromna, metrowej wielkości meduza odkryta przy Gumdrop Seamount w 1998 r. Miała krwistoczerwony dzwon i grube, palczaste ramiona zamiast długich czułków. Znaleziono ją później w różnych rejonach Pacyfiku, co przypomina, jak mało wiemy o życiu w otchłani.
Ryby z rodziny Stomiidae to przebiegli drapieżcy: ciemna, niemal wchłaniająca światło skóra, duże szczęki i często zwisające fotofory lub wędki służące do wabienia zdobyczy. MBARI obserwowało m.in. Pacific blackdragon i longfin dragonfish — spotkania z innymi gatunkami to rzadkie spektakle głębinowej fauny.
Riftia pachyptila tworzy kolonie przy hydrotermalnych kominach, gdzie bakterie symbiotyczne przetwarzają siarkę na energię dla gospodarza. Kolonie te szybko giną, gdy przepływ gorącej wody ustaje, ale larwy potrafią zasiedlać nowe źródła setki kilometrów dalej — mechanizmy ich odnajdywania są wciąż badane.
Japetella diaphana to jeden z niewielu oktopusów żyjących w otwartej kolumnie wody. Ciało jest galaretowate i pływne, niemal przezroczyste — w reakcji na zagrożenie szybko rozpręża chromatofory i staje się pomarańczowa, co w głębinach działa jak skuteczny kamuflaż. Samica nosi jaja w ramionach, schodzi w głębsze rejony i składa życie za młode.
Octopoteuthis deletron to kałamarnica, która zamiast standardowych 10 apendyków ma osiem — jej dwa długie ramiona są wchłaniane w miarę dojrzewania. Często przyjmuje charakterystyczną postawę z szeroko rozłożonymi płetwami i migoczącymi końcówkami ramion, które odrywają się jako wabik i odwrót uwagi drapieżnika.
Muusoctopus robustus wykorzystuje ciepłe źródła hydrotermalne jako „przedszkole”: matki gromadzą się tam, by przyspieszyć rozwój jaj. W największej znanej kolonii — Octopus Garden przy Davidson Seamount — samice przez długi czas brodzą jaja, po czym umierają, a miejsce to tętni życiem różnorodnych padlinożerców i organizmów towarzyszących.
Liparidae to rodzina obejmująca ponad 450 gatunków: od pływających po dnie przyssawkowców. Niektóre żyją w ekstremalnych głębinach — rekordzista z rodzaju Pseudoliparis zanurkował na ponad 8 300 m. MBARI odnotowało wiele lokalnych gatunków, a badania nadal ujawniają nowe formy, co pokazuje, ile jeszcze pozostaje do odkrycia.
Poeobius meseres wygląda jak galaretowata torebka — to pływający wieloszczet, którego workowate ciało i lepka powłoka zapewniają pływalność. Odławia morskie „śniegi” w mucynowej sieci i odgrywa ważną rolę w transporcie materii i węgla w kolumnie wody.
Bathyteuthis berryi — samica tego gatunku została zaobserwowana niosąc arkusz jaj w ramionach. Choć inkubacja wśród kalmarów jest rzadka, znane są co najmniej trzy gatunki z takim sposobem opieki. Nagrania MBARI dostarczają cennych informacji o rozrodczości i zachowaniach głębinowych kalmarów.
Coryphaenoides filifer i inne gatunki tzw. grenadierów mają wielkie oczy i czułe wąsiki na brodzie, pomagające polować w ciemnościach i wyczuwać padlinę. Jako długożyjące, wolno rosnące ryby są podatne na przełowienie, dlatego zarządzanie ich połowami i ochrona siedlisk są kluczowe.
Beroe abyssicola to drapieżna grzebieniarka, która żywi się innymi grzebiennicami. Otwiera szeroko pysk, wykorzystując rzęski w ustach do „cięcia” ofiary, a jej różowe wnętrze pochłania bioluminescencję pożartego organizmu, zapobiegając odsłonięciu świecącego żołądka i pozostając w kamuflażu.
Izraelski artysta Dudi Ben Simon potrafi przemienić zwykłe przedmioty w coś niezwykłego, traktując otoczenie jak…
W ostatnich latach w internecie roi się od estetyk — od cottagecore po dark academia…
Miles Erickson, twórca serii komiksów „My Gums Are Bleeding”, ma wyraziste, sardoniczne poczucie humoru, które…
Któż z nas nie kliknął kiedyś „kup teraz” i od razu pożałował? W wątkach na…
Małe zwierzątka, które rozjaśnią dzień Jeżeli maleńkie zwierzęta potrafią od razu poprawić Ci humor, konto…
Wstęp Technologia miała uprościć życie, a zamiast tego dała nam lęk przed rozładowaniem baterii, nawyk…
