Kiedy patrzysz w niebo pełne puchatych chmur, co dostrzegasz? Słonia trzymającego balon? A może smoka ziejącego ogniem? To nic dziwnego — nasz mózg ma tendencję do znajdowania znanych wzorców i kształtów. Zjawisko to nazywa się pareidolią i pomaga nam porządkować świat oraz unikać niebezpieczeństw.
Zebraliśmy tu zestaw zdjęć, na których przedmioty lub stworzenia wyglądają jak coś zupełnie innego. Przewiń dalej i sprawdź, które najbardziej oszukują twój wzrok i wyobraźnię.
Profesor nadzwyczajna z Wydziału Psychologii UQ, dr Jessica Taubert, tłumaczy, że pareidolia to „postrzeganie czegoś znaczącego, co w rzeczywistości nie istnieje”.
Choć doświadcza jej większość ludzi, zjawisko wciąż nie jest w pełni poznane. Neurolodzy wiedzą, w których obszarach mózgu może się pojawiać i traktują je jako cechę ewolucyjną — przydatną do szybkiego rozpoznawania twarzy i zagrożeń w środowisku naturalnym.
„Pareidolia twarzy to najczęstszy przykład — większość ludzi ją zna — ale czasem widzimy też zwierzęta bądź fragmenty ciała” — wyjaśnia dr Taubert. „Nasz system wzrokowy jest wyczulony na wykrywanie twarzy, bo są one niezwykle ważnym bodźcem wizualnym. Efektem ubocznym tej wrażliwości jest częste dostrzeganie twarzy tam, gdzie ich nie ma.”
„W przypadku twarzy korzyści z szybkiego wykrywania potencjalnego partnera społecznego (przyjaciela lub wroga) przewyższają niedogodności pomyłek — na przykład pomylenia mopa z twarzą. Nie ma realnych strat w dostrzeganiu twarzy w przypadkowych wzorach, więc jeśli jesteś podatny na pareidolię, po prostu się tym ciesz.”
Ciekawe jest również obserwowanie pareidolii na powierzchni Księżyca — tzw. pareidolia lunarna. Ludzie interpretują jasne i ciemne plamy jako znane kształty: w Europie widzi się „wygnanego człowieka” niosącego wiązkę gałęzi, w Azji często dostrzega się królika.
Hermann Rorschach również inspirował się zdolnością ludzi do dopatrywania się znaczeń tam, gdzie ich nie ma. Jego test plam atramentowych — wpływający na to, co badany „widzi” w plamach podpowiednio interpretowanych przez specjalistę — jest przykładem kierowanej pareidolii. Test wciąż bywa używany przez niektórych psychologów przy diagnozowaniu zaburzeń, m.in. schizofrenii.
Pareidolia nie ogranicza się do wzroku — zdarza się też w percepcji dźwięku. Mylimy śpiew ptaków, szum czy płynącą wodę z ludzką mową; nieraz „słyszymy” nieistniejące słowa czy błędnie zrozumiane fragmenty tekstów piosenek.
Ogólnie rzecz biorąc, pareidolia jest rodzajem apofenii — szerszego pojęcia opisującego znajdowanie znaczeń w przypadkowych danych. To nasza ludzka skłonność do tworzenia powiązań w świecie, który bywa chaotyczny. Jednak gdy takie skłonności stają się skrajne, mogą być objawem chorób psychicznych, takich jak zaburzenia afektywne dwubiegunowe, ciężka depresja czy schizofrenia — stany, które zaburzają kontakt z rzeczywistością.
Eksperci widzą też jasne strony apofenii i pareidolii. „Uważamy, że pareidolia może wzmacniać skupienie, kreatywność i innowacyjność, bo pozwala dostrzegać rzeczy w nowy sposób. Jeśli się to potwierdzi, rozwijanie umiejętności pareidolii mogłoby pomóc w rozwiązywaniu problemów w wielu dziedzinach” — mówi Susan Magsamen z International Arts and Mind Lab.
„Często nie doceniamy odmiennych sposobów interpretacji czy unikalnych spostrzeżeń” — dodaje Magsamen. „Pomyśl o problemach, które można rozwiązać dzięki lepszej umiejętności interpretowania myśli, efektywniejszej komunikacji i współpracy. Czy coś tak prostego jak pareidolia mogłoby w tym pomóc?”
„Eyebombing” to zabawna praktyka doklejania ruchomych oczek do przedmiotów, która potrafi je ożywić i nadać…
Wszyscy jesteśmy wyjątkowi Często słyszymy, że każdy z nas jest wyjątkowy — do pewnego stopnia…
Przyjaciółki Kayleigh Brown pokazały, jak dobrze ją znają i jak bardzo ją kochają. Zorganizowały dla…
Wrażenie zakazanego piękna Prace Johna Holcrofta są niepokojące — i to w najlepszym znaczeniu tego…
Psy rządzą światem (albo niedługo będą) Psy mają wyjątkowe miejsce w naszych sercach — i…
68. ceremonia wręczenia nagród Grammy odbyła się w Crypto.com Arena w Los Angeles, łącząc muzyczne…
