Od opanowania ognia i zwalczania chorób po wynalezienie internetu i eksplorację kosmosu — ludzie przez wieki pokazali imponującą inteligencję. Niektórzy jednak potrafią zaskoczyć do tego stopnia, że wydaje się, jakby wymyślali świat na nowo.
Ktoś zapytał w sieci: „Jaki jest najdziwniejszy przejaw inteligencji, jaki widziałeś u innego człowieka?” — internauci nie szczędzili historii. Pojawiły się opowieści o poliglotach, polimatach i ludziach z pamięcią fotograficzną. Oto wybrane odpowiedzi.
#1
Miałem kiedyś 14-latka, który pomagał ojcu przy zabudowie ścian. Spojrzał na schody, potem na płytę kartonowo-gipsową ułożoną na kozłach, jeszcze raz na schody i bez żadnego mierzenia ani znakowania przeciął płytę. Pasowała idealnie — wsunęła się na miejsce jakby schody ją przytulały. Ani jednego pomiaru.
#2
W szpitalu on-call mamy pielęgniarza, którego wszyscy na oddziale nazywają „Dr Bob”. Kiedy zespół rezydentów nie jest pewien rozpoznania, leku czy interakcji — pytają jego. Lekarze konsultują z nim przypadki jakby był kolegą po fachu. Mówi, że nie chce być lekarzem na etacie, bo nie chce być ciągle na dyżurach — lubi się odłączać.
Bawi się kodowaniem, eksperymentuje z AI, drukuje w 3D, obrabia metal w warsztacie, interesuje się fotografią i całą techniczną stroną tych rzeczy. Niesamowicie utalentowany i zarazem bardzo wyciszony facet.
#3
Mój znajomy z dzieciństwa miał pamięć, którą opisałbym jako zdjęciową. Nie zapominał niczego. W podstawówce sprawiało to dużo problemów — nie rozumiał, że inni zapominają, i jeśli ktoś podałby nieścisłość, był przekonany, że kłamie. Dopiero około piętnastego roku życia ludzie zorientowali się, co się dzieje.
Ludzie od wieków podziwiali geniusz — od Leonarda da Vinci po Alana Turinga — jednostki, które zmieniały rozumienie świata. Współcześni twórcy i innowatorzy często pracują interdyscyplinarnie, łącząc technologie i sztukę. Przykładem były projekty łączące sieci neuronowe z ludzką twórczością, które tworzyły oryginalne utwory muzyczne dla robotów czy postaci medialnych.
#4
Kiedyś obserwowałem kuzyna z zespołem Downa, jak zaczął uderzać w piłki na driving range jak zawodowiec. Nie bił ich na sto jardów, ale każdy jego strzał był praktycznie identyczny i wszystkie trafiały w wąski, około pięciometrowy krąg na 80 jardów. Było to całkowicie nieoczekiwane.
#5
Nauczyciel matematyki z mojego liceum znał podręcznik na pamięć. Gdy utknęliśmy nad zadaniem, pytał: „Jaka strona i który numer?” — i bez sięgania po książkę przepisywał treść na tablicę. Zrobiło to na nas ogromne wrażenie.
#6
Na studiach medycznych znałem gościa, który w ogóle nie pojawiał się na zajęciach. Na tydzień przed egzaminami, kiedy był u mnie, przyznał, że przez ostatni tydzień oglądał wszystkie wykłady w 2x szybkości. Zajął miejsca w top 10 na wszystkich testach (na 300 studentów). Pamiętał wszystko, ale miał też praktyczną, szeroko stosowalną wiedzę lepszą niż większość osób, które regularnie uczęszczały na wykłady. Gdyby się zaangażował, byłby potworem intelektu — on wolał jednak chillować.
Jak dziś rozpoznajemy geniuszy? Alfred Nobel w testamencie przeznaczył majątek na nagrody honorujące osoby i organizacje przynoszące największe korzyści ludzkości — stąd Nagrody Nobla przyznawane od 1901 roku. Później dodano też nagrodę ekonomiczną. Oprócz tego działają inicjatywy wspierające młode talenty, konkursy dla cudownych dzieci czy organizacje pomagające uzdolnionym uczniom.
#7
Krótko przed rozwodem była żona powiedziała mi, że celowo odsunęła ode mnie wszystkich przyjaciół i rodzinę. Nie dlatego, że ich nie lubi — lecz by, gdyby zdecydowała się mnie „usunąć”, mieć czas by pozbyć się ciała i wyjechać, zanim ktoś zorientuje się, że mnie brakuje. W tamtym czasie nie rozmawiałem z bliskimi prawie półtora roku, więc prawdopodobnie nie zauważyliby szybko mojej nieobecności. To było przerażająco przemyślane.
#8
Raz jako asystent w szkole miałem iść na 10-minutowy spacer z trzynastolatkiem, żeby trochę rozluźnić mu napięcie. Przyleciał nisko samolot, a on potrafił bez zastanowienia powiedzieć kurs lotu, z którego lotniska najpewniej wystartował i prawdopodobny numer rejsu. Brzmiało to tak, jakby miał specjalne, życiowe zainteresowanie samolotami — kompletnie mnie zaskoczył.
#9
Chodziłem do szkoły z facetem-geniuszem — bardzo nieśmiały, ale wszyscy prosili go o pomoc przy trudnych zadaniach. Korygował nauczycieli, miał prawie perfekcyjne oceny, kopiował swoje idealne notatki, rozwiązywał testy w kilku wariantach i udostępniał je klasie. Robił też czyjeś projekty za drobną opłatą, a mimo to był skromny. Byliśmy wobec niego pod wrażeniem.
Oprócz nagród przyznających dorosłym uznanie, istnieją inicjatywy pomagające młodym talentom wejść na wyższy poziom — programy, konferencje i organizacje oferujące wsparcie dla wybitnie uzdolnionych dzieci oraz ich opiekunów.
#10
Nie mówię, że to było przerażające, ale mój zmarły przyjaciel Bruce potrafił nauczyć się dosłownie wszystkiego z dnia na dzień. Gdy postanowił zdobyć certyfikaty sieciowe Cisco, zaczął od używanych książek i w ciągu 18 miesięcy przeszedł od zera do CCIE — certyfikatu, który zwykle kosztuje lata nauki i tysiące dolarów. Firmy płaciły mu ogromne stawki — czasem wystarczyło, że jego nazwisko znalazło się na papierach.
#11
Znajomy miał poradnik „jak obsługiwać” swoją dziewczynę — notatki o jej upodobaniach, co mu działało, jak reagowała na prezenty i jakie słowa wywołują konkretne reakcje. Napisał mały przewodnik opisujący spodziewane rezultaty różnych zachowań, by „rozładować” sytuacje, gdy się zdenerwowała, tak żeby on mógł wrócić do swoich spraw. Pomiędzy „dziwnie czułym” a „manipulacyjnie niepokojącym”.
#12
Kiedy pomagałem w żłobku, czytałem dziewięciomiesięcznemu dziecku książeczkę. Za każdym razem, gdy pokazywałem żabę, dziecko wskazywało ją palcem. Później zacząłem utrudniać zadanie, pytając o piłkę z innego rozkładówki — maluch przekręcał strony i wskazywał właściwy obrazek. Byłem pod ogromnym wrażeniem, choć nie znam szczegółowych etapów rozwoju.
Niektórzy badacze sugerują, że spadek liczby transformacyjnych geniuszy może wiązać się z mniejszą dostępnością indywidualnego nauczania, które dawniej było kluczowe w rozwijaniu wyjątkowych talentów. W erze technologii pojawia się jednak nowe pole — modele językowe i systemy edukacyjne oferujące spersonalizowaną naukę, która może częściowo wypełnić tę lukę.
#13
Niektórzy mają dziwną umiejętność przewidywania niebezpieczeństwa tuż przed jego wystąpieniem. Znam kobietę, która zatrzymała się chwilę przed tym, jak doniczka spadła tuż przed nią. Innym razem złapała dziecko dosłownie ułamki sekundy przed tym, jak auto mogłoby je potrącić. Nie potrafi wytłumaczyć, skąd to się bierze.
#14
Nie do końca „straszne”, ale znałem kogoś, kto w szkole miał słabe wyniki z matematyki, a przy wyborze alkoholu potrafił w sekundę wyliczyć zawartość alkoholu, objętość i cenę, żeby określić, która butelka najszybciej go odurzy. Zadziwiająca umiejętność praktycznego kalkulowania w locie.
Specjalistki pracujące z uzdolnionymi dziećmi radzą: stymulować intelektualnie dzieci poprzez wyjścia, zajęcia pozaszkolne, eksperymenty, wizyty w bibliotekach i muzeach, wspólne słuchanie wartościowych podcastów czy oglądanie edukacyjnych programów. Ważne jest też dostarczanie wyzwań szkolnych i kontakt z rówieśnikami równie uzdolnionymi, aby ich talenty miały przestrzeń do rozwoju.
#15
Rodzina mojego szwagra — wszyscy z doktoratami. Rodzice z tytułami, brat lekarzem, drugi brat fizykiem, siostra w trakcie studiów. Wyrastali w wiejskiej chacie w stanie Waszyngton, bez telewizora i internetu przez długi czas, szyjąc własne ubrania ze starych materiałów. Wychowanie w prostych warunkach i mimo to — wysoki poziom osiągnięć. Dziwne i imponujące zarazem.
#16
Znałem faceta, który pamiętał dosłownie wszystko, co przeczytał — ale to nie było najgorsze. Najdziwniejsze było to, że nie mówił o tym, dopóki ktoś go nie wkurzył. Wtedy stawał się jak świadek w sądzie: cytował dokładne fragmenty wiadomości sprzed lat z podaniem dat. Był inteligentny, ale zgorzkniały i przygnębiony — straciliśmy z nim kontakt.
Według źródeł akademickich cechy wybitnie uzdolnionych to myślenie abstrakcyjne, silna ciekawość i nietypowe podejście do rutyny. Brzmi znajomo? Możliwe, że masz w sobie cechy geniusza.
#17
Znałem gościa pracującego w handlu, który potrafił zapamiętać numery kart kredytowych klientów. Później wykorzystywał je do prywatnych zakupów. To był przykład pamięci połączonej z brakiem skrupułów.
#18
Kręcę się wśród podejrzanych ludzi. Ten, który zrobił na mnie wrażenie, to mocny narkoman mający w domu wiele związków chemicznych, których tam nie powinno być. Twierdził, że sam je wytwarza — znam się na chemii i potwierdziło się, że opisywał to poprawnie. Nie lekceważ ludzi na dnie — często są inteligentni w wąskich, specjalistycznych dziedzinach.
#19
Kiedy miałem 16 lat, ojczym odkrył zdradę mojej mamy i podsłuchiwał jej rozmowy telefoniczne (lata 90.). Nagrywał je i przeszukiwał ogromne nagrania, by znaleźć fragmenty potwierdzające zdradę. Do tego zamontował lokalizator w jej samochodzie, by śledzić jej trasy. Jak na tamte czasy — było to imponująco dokładne i przemyślane.
#20
Nigdy nie zaufam temu dzieciakowi w bibliotece, który w wieku dwunastu lat rozwiązywał rachunek różniczkowy.
Wiele spotkań z niezwykle utalentowanymi ludźmi zostawia trwałe wrażenie — czasem podziw, czasem niepokój. A ty? Spotkałeś kiedyś kogoś o przerażająco wysokich zdolnościach? Która z tych historii zrobiła na tobie największe wrażenie?
#21
Magnus Carlsen i inni najlepsi szachiści — pamiętają całe partie i sekwencje ruchów sięgające dekadami wstecz.
#22
Obserwowałem, jak moja matka przez dwa tygodnie zdobywała zaufanie młodszej siostry, by potem wykorzystać tę bliskość i wmawiać jej jawne kłamstwa o ojcu i starszej siostrze. Manipulacja bez wyraźnego celu innego niż własna niepewność i uraza. Matka była jak pół-socjopata: wyrachowana, ale kiepska w „matematyce” relacji społecznych.
