W miarę jak dojrzewamy, łatwo wpaść w rytuały i trzymać się tego, co znane — praca, obowiązki, rodzina sprawiają, że dni bywają przewidywalne. To jednak nie znaczy, że życie musi być nudne.
Spójrz na tych pełnych życia dziadków: od ekstremalnych hobby, przez niespotykane pasje, po stylowe kreacje — udowadniają, że wiek nie odbiera energii. Czasem są nawet bardziej żywotni niż młodsi od nich — przekonaj się sam!
Starzenie się to naturalny etap życia, ale dla wielu może być trudny — ciało i rutyny się zmieniają. Badania pokazują, że poczucie własnej wartości osiąga szczyt około 60. roku życia, a potem często spada w kolejnych dekadach, co utrudnia podejmowanie nowych wyzwań i korzystanie z okazji. Dodatkowo młodsze pokolenia bywają bardziej krytyczne wobec osób starszych, co budzi obawy o to, jak społeczeństwo będzie postrzegać starzenie się w przyszłości.
Aby lepiej zrozumieć wyzwania związane ze starzeniem się, rozmawialiśmy z dr. Francesco Pagninim, profesorem psychologii klinicznej w Università Cattolica del Sacro Cuore w Mediolanie i badaczem po doktoracie na Harvardzie.
„Jak przy każdej zmianie życiowej, psychologiczne wyzwania związane ze starzeniem zależą od wielu czynników: osobistych, społecznych, rodzinnych, ekonomicznych i medycznych. Niemniej pewne trudności pojawiają się częściej niż inne” — tłumaczy.
Wielu ludzi doświadcza zmiany tożsamości, zwłaszcza po przejściu na emeryturę lub przy innych dużych zmianach życiowych. „Emerytura może zmienić rolę społeczną osoby i prowadzić do utraty poczucia wartości i celu, gdy ktoś przestaje się postrzegać jako wkład w życie społeczności” — dodaje dr Pagnini.
Nie dziwi, że z wiekiem rośnie też rola problemów zdrowotnych. Kości tracą gęstość, mięśnie słabną, a sprawność może się zmniejszyć — wszystko to wpływa na koordynację. Pogarszać się może wzrok i słuch, a osłabiony układ odpornościowy zwiększa podatność na choroby.
„Problemy zdrowotne mają istotny wpływ psychiczny — mogą ograniczać poczucie kontroli nad życiem i zwiększać poczucie niepewności” — zauważa dr Pagnini. Czasem ludzie zaczynają inaczej postrzegać siebie, żeby poradzić sobie z ograniczeniami, rezygnując z dawnych aktywności.
Oprócz trudności fizycznych, pojawiają się też lęki egzystencjalne. Wiele osób unika myślenia o śmierci, lecz choroby, utraty bliskich i świadomość ograniczeń życia mogą prowadzić do głębokich zmagań psychicznych. Wiedza o nieuchronności końca może zmienić też nasze postrzeganie czasu — wydaje się szybciej mijać.
Starość często wiąże się też z poczuciem odłączenia od innych. „Z wiekiem krąg znajomych może się kurczyć z powodu utraty przyjaciół, ograniczonej mobilności czy wycofania z aktywności społecznych, co prowadzi do samotności i izolacji” — mówi dr Pagnini.
Statystyki pokazują, że samotność wśród osób w wieku 50–80 lat nadal występuje: jeden na trzech dorosłych (34%) zgłasza uczucie osamotnienia — mniej niż podczas pandemii, ale więcej niż przed nią.
Nasza kultura często wzmacnia stereotypy związane ze starzeniem. „Często postrzegamy starzenie się gorzej, niż jest w rzeczywistości, co może prowadzić do samospełniających się przepowiedni — ludzie internalizują te przekonania i pogarszają swój stan psychiczny” — podkreśla dr Pagnini.
Negatywne nastawienie do starzenia jest tak głęboko zakorzenione, że często nie zdajemy sobie sprawy, jak sami je podtrzymujemy — od obsesji na punkcie kosmetyków przeciwstarzeniowych po żarty o końcu życia jeszcze w wieku dwudziestu lat.
„Przez lata wysyłałem znajomym powyżej 50. ‚zabawne’ kartki z tekstem: ‚Nie wiem, ile ci zostało, więc będę krótki. Wszystkiego najlepszego’” — pisze dziennikarz Steven Petrow. Opisuje, jak sam wcześniej próbował ukrywać wiek, skracając życiorys czy kłamiąc w aplikacjach randkowych. To pokazuje, jak powszechny jest ageizm.
Uosabianie stereotypów starzenia działa jak efekt placebo/nocebo — wyjaśnia dr Pagnini. To, jak postrzegamy starzenie, wpływa na to, jak się starzejemy. Jeśli spodziewamy się negatywów, możemy je w pewnym sensie sprokurować. Zmiana nastawienia na pozytywny potrafi poprawić zarówno zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.
Wygrali po 1100 funtów każdy, gdy trójka z czterech zwycięzców okazała się trafna.
Dr Pagnini i zespół badali przekonania dotyczące starzenia w eksperymencie inspirowanym pracami Ellen Langer z Harvardu. Uczestnicy mieli przez tydzień żyć „tak jakby” był rok 1989. Osoby z grupy eksperymentalnej wykazały odnowienie sprawności fizycznej i funkcjonalnej już po tygodniu!
Dr Pagnini zachęca do elastycznego podejścia do starzenia. „Starzenie nie oznacza automatycznie spowolnienia, pogorszenia sprawności umysłowej czy depresji. Wręcz przeciwnie — może otworzyć nowe, ważne możliwości. Osoby starsze znajdują głęboką satysfakcję w przyjaźni, rodzinie, miłości, duchowości, a nawet aktywności fizycznej. I nie zapominajmy o życiu intymnym!”
„Nie przyjmuj zbędnych ograniczeń” — mówi dalej dr Pagnini. Opowiada o pacjentce, która kochała jeździć na nartach, ale w wieku 80 lat uznała, że to koniec. Po rozmowach z terapeutą wróciła na łatwiejsze stoki z asekuracją i poczuła się młodsza niż kiedykolwiek. To przypomnienie, że przy odpowiednim nastawieniu i wsparciu osoby starsze mogą dalej cieszyć się swoimi pasjami — starzenie to nie tylko strata, lecz także zysk.
Jeśli chcesz pamiętać: wiek nie definiuje możliwości. Z pozytywnym nastawieniem, wsparciem i elastycznym podejściem do życia — każdy etap może być pełen radości, pasji i nowych odkryć.
Każdy ma jedne obowiązek domowy, którego szczerze nie cierpi. Niezależnie od tego, czy jest męczący,…
Krótka przerwa od codziennego zgiełku Pewnie każdy z nas czasem czuje się przytłoczony — czy…
Kiedy coś emanuje dobrą energią, od razu to czujesz: pole pełne słoneczników, domowy posiłek z…
Spokojnie — nie będziemy tu udawać świętych. Oceniamy. Gdy ktoś patrzy na podłączone gniazdko i…
Współczesne życie w pigułce Życie potrafi być skomplikowane — media społecznościowe, niekończące się informacje, relacje…
Świat bywa niesprawiedliwy i okrutny — częściej niż chcemy przyznać. Nawet tak, warto pamiętać, że…
