W miarę jak dojrzewamy, łatwo wpaść w rytuały i trzymać się tego, co znane — praca, obowiązki, rodzina sprawiają, że dni bywają przewidywalne. To jednak nie znaczy, że życie musi być nudne.
Spójrz na tych pełnych życia dziadków: od ekstremalnych hobby, przez niespotykane pasje, po stylowe kreacje — udowadniają, że wiek nie odbiera energii. Czasem są nawet bardziej żywotni niż młodsi od nich — przekonaj się sam!
Starzenie się to naturalny etap życia, ale dla wielu może być trudny — ciało i rutyny się zmieniają. Badania pokazują, że poczucie własnej wartości osiąga szczyt około 60. roku życia, a potem często spada w kolejnych dekadach, co utrudnia podejmowanie nowych wyzwań i korzystanie z okazji. Dodatkowo młodsze pokolenia bywają bardziej krytyczne wobec osób starszych, co budzi obawy o to, jak społeczeństwo będzie postrzegać starzenie się w przyszłości.
Aby lepiej zrozumieć wyzwania związane ze starzeniem się, rozmawialiśmy z dr. Francesco Pagninim, profesorem psychologii klinicznej w Università Cattolica del Sacro Cuore w Mediolanie i badaczem po doktoracie na Harvardzie.
„Jak przy każdej zmianie życiowej, psychologiczne wyzwania związane ze starzeniem zależą od wielu czynników: osobistych, społecznych, rodzinnych, ekonomicznych i medycznych. Niemniej pewne trudności pojawiają się częściej niż inne” — tłumaczy.
Wielu ludzi doświadcza zmiany tożsamości, zwłaszcza po przejściu na emeryturę lub przy innych dużych zmianach życiowych. „Emerytura może zmienić rolę społeczną osoby i prowadzić do utraty poczucia wartości i celu, gdy ktoś przestaje się postrzegać jako wkład w życie społeczności” — dodaje dr Pagnini.
Nie dziwi, że z wiekiem rośnie też rola problemów zdrowotnych. Kości tracą gęstość, mięśnie słabną, a sprawność może się zmniejszyć — wszystko to wpływa na koordynację. Pogarszać się może wzrok i słuch, a osłabiony układ odpornościowy zwiększa podatność na choroby.
„Problemy zdrowotne mają istotny wpływ psychiczny — mogą ograniczać poczucie kontroli nad życiem i zwiększać poczucie niepewności” — zauważa dr Pagnini. Czasem ludzie zaczynają inaczej postrzegać siebie, żeby poradzić sobie z ograniczeniami, rezygnując z dawnych aktywności.
Oprócz trudności fizycznych, pojawiają się też lęki egzystencjalne. Wiele osób unika myślenia o śmierci, lecz choroby, utraty bliskich i świadomość ograniczeń życia mogą prowadzić do głębokich zmagań psychicznych. Wiedza o nieuchronności końca może zmienić też nasze postrzeganie czasu — wydaje się szybciej mijać.
Starość często wiąże się też z poczuciem odłączenia od innych. „Z wiekiem krąg znajomych może się kurczyć z powodu utraty przyjaciół, ograniczonej mobilności czy wycofania z aktywności społecznych, co prowadzi do samotności i izolacji” — mówi dr Pagnini.
Statystyki pokazują, że samotność wśród osób w wieku 50–80 lat nadal występuje: jeden na trzech dorosłych (34%) zgłasza uczucie osamotnienia — mniej niż podczas pandemii, ale więcej niż przed nią.
Nasza kultura często wzmacnia stereotypy związane ze starzeniem. „Często postrzegamy starzenie się gorzej, niż jest w rzeczywistości, co może prowadzić do samospełniających się przepowiedni — ludzie internalizują te przekonania i pogarszają swój stan psychiczny” — podkreśla dr Pagnini.
Negatywne nastawienie do starzenia jest tak głęboko zakorzenione, że często nie zdajemy sobie sprawy, jak sami je podtrzymujemy — od obsesji na punkcie kosmetyków przeciwstarzeniowych po żarty o końcu życia jeszcze w wieku dwudziestu lat.
„Przez lata wysyłałem znajomym powyżej 50. ‚zabawne’ kartki z tekstem: ‚Nie wiem, ile ci zostało, więc będę krótki. Wszystkiego najlepszego’” — pisze dziennikarz Steven Petrow. Opisuje, jak sam wcześniej próbował ukrywać wiek, skracając życiorys czy kłamiąc w aplikacjach randkowych. To pokazuje, jak powszechny jest ageizm.
Uosabianie stereotypów starzenia działa jak efekt placebo/nocebo — wyjaśnia dr Pagnini. To, jak postrzegamy starzenie, wpływa na to, jak się starzejemy. Jeśli spodziewamy się negatywów, możemy je w pewnym sensie sprokurować. Zmiana nastawienia na pozytywny potrafi poprawić zarówno zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.
Wygrali po 1100 funtów każdy, gdy trójka z czterech zwycięzców okazała się trafna.
Dr Pagnini i zespół badali przekonania dotyczące starzenia w eksperymencie inspirowanym pracami Ellen Langer z Harvardu. Uczestnicy mieli przez tydzień żyć „tak jakby” był rok 1989. Osoby z grupy eksperymentalnej wykazały odnowienie sprawności fizycznej i funkcjonalnej już po tygodniu!
Dr Pagnini zachęca do elastycznego podejścia do starzenia. „Starzenie nie oznacza automatycznie spowolnienia, pogorszenia sprawności umysłowej czy depresji. Wręcz przeciwnie — może otworzyć nowe, ważne możliwości. Osoby starsze znajdują głęboką satysfakcję w przyjaźni, rodzinie, miłości, duchowości, a nawet aktywności fizycznej. I nie zapominajmy o życiu intymnym!”
„Nie przyjmuj zbędnych ograniczeń” — mówi dalej dr Pagnini. Opowiada o pacjentce, która kochała jeździć na nartach, ale w wieku 80 lat uznała, że to koniec. Po rozmowach z terapeutą wróciła na łatwiejsze stoki z asekuracją i poczuła się młodsza niż kiedykolwiek. To przypomnienie, że przy odpowiednim nastawieniu i wsparciu osoby starsze mogą dalej cieszyć się swoimi pasjami — starzenie to nie tylko strata, lecz także zysk.
Jeśli chcesz pamiętać: wiek nie definiuje możliwości. Z pozytywnym nastawieniem, wsparciem i elastycznym podejściem do życia — każdy etap może być pełen radości, pasji i nowych odkryć.
Najlepiej uczyć się przez próbę — dopóki efekt końcowy nie przypomina cegły udającej chleb na…
Czasami wydaje nam się, że dobrze znamy ludzi wokół siebie, ale każdy ma fragmenty życia,…
Przyjaźnie zwykle zaczynają się od dobrych wibracji, śmiechu i przekonania, że dobrze kogoś poznaliśmy od…
Dieter Rams, uznany mistrz wzornictwa przemysłowego, definiował dobre projektowanie jako użyteczne, zrozumiałe, innowacyjne, estetyczne, dyskretne,…
Każdy ma jedne obowiązek domowy, którego szczerze nie cierpi. Niezależnie od tego, czy jest męczący,…
Krótka przerwa od codziennego zgiełku Pewnie każdy z nas czasem czuje się przytłoczony — czy…
