Ludzie kiedyś żyli inaczej: nawet życie w latach 50. XX wieku znacząco różniło się od tego, jak żyjemy dziś. A co jeśli cofniemy się jeszcze dalej? Skąd wiemy, jak wyglądało życie tysiące lat temu? Co jedli, co pili, którym bogom się kłaniali i jak spędzali wolny czas?
Archeologia może nam w tym dużo pomóc. Antyki i inne fascynujące znaleziska dają wgląd w to, jak wyglądało życie dawniej. Mogą powiedzieć nam, że starożytne rzymskie kobiety nosiły peruki z sierści, pokazać wygląd trzytysięcznego sera albo pozwolić podziwiać kunszt rzeźby z kości słoniowej przedstawiającej trzy szczeniaki z XVIII‑wiecznej Japonii.
Złota sfera niebieska (astronomiczna) z inkrustacją perły, cesarska warsztatownia Qing, okres Qianlong

Petroglif „Śpiąca antylopa” w Tin Taghirt, Tassili N’ajjer, Algieria. Okres neolitu, sztuka skalna Sahary

Sarkofag w kształcie ibisa z ibisem w środku. Egipt, 305–30 p.n.e.

Hełm koryncki z bitwy pod Maratonem (490 p.n.e.), znaleziony ze szczątkami wojownika w środku

Dębowe drzwi z okuciami żelaznymi zamku Chepstow w Walii
Uważa się, że są to najstarsze zachowane drzwi zamkowe w całej Europie; zamówione w 1190 roku przez legendarnego rycerza Williama Marshala po tym, jak Chepstow przeszedł w jego posiadanie jako lord Striguil.

Miniaturowe książki w kasetce książkowej w pudełku w kształcie książki
Ten doskonały przykład introligatorskiego rzemiosła wykonał Suenonius Mandelgreen w 1736 roku jako prezent z okazji narodzin Willema van Borssele. Obecnie przechowywany w Bibliotece Narodowej Holandii.

Dzieciątko Chrystus jako Dobry Pasterz, wyrzeźbione z kości słoniowej w portugalskiej kolonii Goa, Indie, ok. XVII w.

Komplet porcelanowych lalek prawdopodobnie upamiętniający 300. rocznicę koronacji królowej Elżbiety I
Grupa obejmuje królową w najbardziej ozdobnym stroju, wraz z sześcioma damami dworu oraz trzema strażnikami w brązowych aksamitnych kostiumach z czerwonym obszyciem (1858).

W 2016 roku archeolodzy znaleźli starożytny gliniany garnek z pozostałościami trzytysięcznego spalonego sera, wyrzucony na pradawnym wysypisku w Danii

Głowa Ife z terakoty, XII–XV wiek n.e., Berlin, Muzeum Etnologiczne

Marmurowe troniki honorowe z teatru Amphiareion w Oropos, Grecja, I w. p.n.e.

Włócznia z Clacton sprzed 420 000 lat — najstarsza znana drewniana broń na świecie (według Natural History Museum, Londyn). Znaleziona w Clacton‑on‑Sea, Essex, Wielka Brytania

4‑tysięczne zadanie domowe z geometrii z błędem przy obliczaniu pola trójkąta. Irak, okres starobabiloński, 1900–1600 p.n.e.


Dzbanek abolicjonistyczny autorstwa Josiaha Wedgwooda & Sons, ok. 1760

Płaskorzeźba gipsowa „Śmierć dmuchająca bańki” autorstwa Johanna Georga Leinbergera. Opactwo Michaelsberg w Bambergu, Niemcy, 1729–1731

Narzędzia epoki brązu i worek transportowy. Kopalnie soli Hallstatt — XIII w. p.n.e.

Zimowa bielizna z foki grenlandzkiej w Muzeum Narodowym Danii, ok. XIX w.

Okulary z etui. Paryż, Francja, XVI wiek

Rzymska mozaika z IV w. n.e. „Wielkie polowanie” z Villa Romana del Casale koło Piazza Armerina, Sycylia, Włochy

Szkic konia autorstwa artysty, Nowe Królestwo, ok. 1300–1080 p.n.e.

Starożytna rzymska statuetka satyra‑dziecka w masce teatralnej starego satyra. The Art Institute of Chicago

Naczynie Moche „Wojownik‑Kaczka” ze tarczą i maczugą, Peru, 560–650 p.n.e. (Museo Huacas de Moche)

Rhyton — przednia część w formie centaura, hellenistyczne, ok. 160 p.n.e., srebro częściowo pozłacane. Z Falerii Novi (Cività Castellana, Włochy)

Rzeźba z kości słoniowej przedstawiająca trzy szczeniaki. Japonia, XVIII wiek

Pierścień z węzłem‑smokiem, III w. p.n.e., dynastia Zhou Wschodnia

Model z brązu wozu z bykiem i kierowcą. Harappa, cywilizacja doliny Indusu, 2000 p.n.e.

Głowa Augusta z brązu z Meroë, ok. 25 p.n.e.

Starożytna rzymska peruka noszona przez kobietę w osadzie przyfortecznej Vindolanda, w pobliżu Wału Hadriana
Peruka kobiety, zachowana dzięki beztlenowej glebie stanowiska, wykonana jest z sierści. Obecnie w Muzeum Chesterholm w Anglii.

Róg (olifant), południowe Włochy, XI–XII wiek n.e.

Srebrna miseczka ażurowa w kształcie liścia. Chiny, 1740–1750

Kamienny model boga Khepri jako humanoidalnej istoty z sześcioma lub ośmioma ramionami wyłaniającej się z pancerza skarabeusza. Egipt, okres późny, 664–332 p.n.e.

Mezopotamska figurka inkrustowana przedstawiająca nadprzyrodzoną istotę, ok. 3000 p.n.e. — The Art Institute of Chicago

Płyta Chalouf (522–486 p.n.e.) (starożytny Egipt) — Luwr

Neo‑babiloński lew idący wykonany z glazurowanych cegieł. Institute for the Study of Ancient Cultures, Chicago

Zachowana złota suknia uznawana za należącą do królowej Małgorzaty I Danii, wczesny XIV wiek

Płytka meblowa z reliefowo rzeźbioną skrzydlatą postacią kobiecą i „drzewem świętym” (IX–VIII w. p.n.e.) (neo‑asyryjskie)

Rytualny brązowy “gong” (觥), Anyang, dynastia Shang, XVII–XI w. p.n.e.

Brosza zegarowa w kształcie pawia z mechanizmem poruszającym pióra ogona po nakręceniu. Niemcy, 1880–1890

Tysiące wczesnośredniowiecznych srebrnych monet wikingów odkryte przez poszukiwacza metalu w Finlandii, datowane na 1000–1050 n.e.

Głowa księżniczki z Amarny (1350 p.n.e.) (starożytny Egipt) — Muzeum Egipskie, Kair

Maska z humanoidalną twarzą. Kolumbia Brytyjska, Kanada, ludy Nuxalk, 1880

Garniec z postacią ludzką, kultura Qijia, Chiny, II tysiąclecie p.n.e. — Muzeum Rietberg

Ceramiczna figura strażnika grobowego. Chiny, dynastia Tang, 618–907 n.e.

Jedyne przetrwałe wiadro wykonane z drewna z czasów rzymskich
Charakterystyczny dzióbek umożliwiał łatwe wylewanie cieczy. Obiekt znajdował się na rzece i zatonął 1800 lat temu na Renie.

Lakierowana skrzynia z inkrustacjami z masy perłowej. Chiny, dynastia Yuan, XIII–XIV wiek

Birmańska figura adoranta umieszczana przy ołtarzu buddyjskim, odziana w ozdobny złoty i zielony strój królewski Birmy. Myanmar, ok. początek XX wieku

Rysunek Amabie — stworzenia podobnego do ryby, które pojawiło się w morzu wraz z świecącym obiektem i przekazało przesłanie. Tłumaczenie znajduje się w komentarzach. Japonia, 1846

Mezopotamski leopard z inkrustowanego wapienia, późny okres Uruk do Jemdet Nasr (ok. 3300–2900 p.n.e.)

Rzeźbiona piaskowcowa przednia część okna (jali). Indie, XVII wiek

„Fajka” — nieznane pochodzenie (Europa Zachodnia), koniec XIX wieku, kolekcja Ermitażu Rosyjskiego. Materiał: sepiolit i bursztyn

Srebrna taca przedstawiająca Szapura II polującego na dziki. Iran, imperium Sasanidów, IV w. n.e.

Brązowy Dharmacakra wspierany przez yakshi i makary. Bihar, Indie, ok. 200 n.e.

Grzechotka w kształcie świni ze Shuruppak (dzisiejsze Tell Fara, Irak) 2500–2350 p.n.e.

Jadeitowy strój pogrzebowy pani Dou Wan z 2160 kawałków jadeitu zszytych złotą nicią. Chiny, dynastia Han, 118–104 p.n.e.

Sześciokątna fiolka z menorą, szofarem, lulawem i etrogem. Jerozolima lub okolice, ok. 600 n.e. — szkło formowane dmuchane. Kolekcja Walters Art Museum

Portret mumii Fayum kobiety z II wieku n.e., znaleziony w Egipcie

Szabla noszona przez Li Xiana, wielkiego generała państwa Pillar, dynastia Northern Zhou, Chiny (557–581 n.e.)

Dziewczęcy haregi (formalny kimono) z flagami Osi, czołgami, samolotami i sterowcami. Japonia, 1940

Starożytny urn znaleziony w lesie w regionie Mazowsza w Polsce przez parę zbierającą grzyby. Kultura Dzwonowcowa, ok. IV w. p.n.e. — zdjęcie: Mazowiecki Konserwator Zabytków

Buddyjska stela z odbitką inskrypcji na odwrocie, wykonana przez mnicha o imieniu Hui Mie. Chiny, dynastia Północna Qi, 550–577 n.e.

Terakotowa figurka Xipe Totec „Obdzierany”, nosząca skórę ofiary rytualnej, okres Tolteków 950–1150 n.e.



















